The Elephant Man

Θυμάμαι τον Jeff Goldblum στο θαυμάσια ανατριχιαστικό remake της «Μύγας» να λέει στο αντικείμενο του πόθου του (μια παθιασμένη Geena Davis, σε μια από τις ελάχιστες παρουσίες της που αξίζει να θυμόμαστε): «Είμαι ένα έντομο που ονειρεύτηκε ότι είναι άνθρωπος…και του άρεσε. Όμως το όνειρο τελείωσε, και το έντομο ξύπνησε». Καθώς θυμάμαι αυτή την ατάκα, τόσο απλή που στην ουσία της σου παγώνει το αίμα, φέρνω στον νου μου και τον Joseph Merrick. Τον καημένο, τον άτυχο Joseph Merick, που γεννήθηκε διαφορετικός, σε μια εποχή που κανείς δεν ανέχεται το διαφορετικό, να ονειρεύεται, για μια στιγμή, ότι είναι άνθρωπος. Όμως και το δικό του όνειρο τελειώνει κάποια στιγμή, και ο Joseph Merrick ξυπνάει. Κι ανακαλύπτει ότι δεν είναι άνθρωπος, ότι δεν μπορεί να είναι άνθρωπος. Ήταν, είναι και πάντα θα είναι, αυτό που έβλεπαν οι άλλοι άνθρωποι σ’αυτόν: ένα φρικιό.

Ίσως μια σπουδή στην ματαιότητα και στις χαμένες ελπίδες, μπορεί ένα μάθημα στην ανθρώπινη ματαιοδοξία, ακόμα κι ένα σεμινάριο στον φόβο του ξένου, του διαφορετικού, η ιστορία του Joseph ακόμη καταφέρνει να χτυπάει όλες εκείνες τις ευαίσθητες χορδές του ανθρώπινου ψυχισμού που κανείς δεν έχει το θάρρος να παραδεχτεί ότι υπάρχουν. Ο Joseph Merrick γεννήθηκε στο Βικτωριανό Λονδίνο στις 5 Αυγούστου του 1862, χτυπημένος εκ γεννετής από μια σπάνια ασθένεια που παραμόρφωσε ολόκληρο το σώμα του σε φρικτό βαθμό – ακόμα και σήμερα, δεν έχει εξακριβωθεί από τι ακριβώς έπασχε. Ολομόναχος μετά από τον θάνατο της μητέρας του και, αφού τον εγκατέλειψε και ο πατέρας του, κατάφερε να επιβιώσει ως θέαμα σε ένα πλανόδιο τσίρκο, ένα έκθεμα προς τέρψη όσων αρέσκονται στο γκροτέσκο. Η ζωή του άλλαξε όταν γνώρισε τον χειρούργο Frederick Treves, ο οποίος έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για την κατάστασή του και κατάφερε να του εξασφαλίσει μια μόνιμη θέση στο Νοσοκομείο του Λονδίνου. Σύντομα, ο γιατρός κατάφερε να δει πέρα από την εμφάνιση, πίσω από το φρικτό, κατάφερε να ξεπεράσει την αποστροφή που φυσιολογικά ένοιωθαν οι πάντες στην θέα του Joseph, και να ανακαλύψει τον αληθινό άνθρωπο: έναν άνθρωπο έξυπνο, καλλιεργημένο (για τα δεδομένα της εποχής) ευαίσθητο κι ευγενικό. Κατάφερε να ανακαλύψει ότι ο Joseph Merrick, σαν ψυχή, ήταν αντιδιαμετρικά αντίθετος από την εμφάνισή του. Δυστυχώς, ήταν ο μόνος.

Μια ιστορία σαν του Joseph Merrick – που εδώ, λανθασμένα, ονομάζεται John – είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του σπουδαίου David Lynch και της ιδιαίτερης ματιάς του. Ο Lynch ποτέ δεν αισθανόταν άνετα με τον ρεαλισμό – ο ψυχισμός, το βαθύτερο είναι και τα υπόγεια νοήματα μιας ιστορίας και των χαρακτήρων της ήταν πάντα ο κόσμος του. Παρά την θαυμάσια απόδοξη της Βικτωριανής ατμόσφαιρας, η εικόνα είναι απλά η επιφάνεια. Ο Lynch επικεντρώνεται στον άνθρωπο, στον χαρακτήρα και στα συναισθήματά του, στις βαθύτερες σκέψεις των πρωταγωνιστών. Και σε μια ιστορία σαν του Joseph Merrick, σε μια ιστορία τόσο βαθιά πολυεπίπεδη και πολύπλοκη, ανακαλύπτει και παρουσιάζει διαμάντια. Από την ξενοφοβία μιας ολόκληρης κουλτούρας ως τον ανθρώπινο αλτρουισμό, από την ελπίδα ως την κατάρρευσή της κι από τον μηδενισμό ως την εξιλέωση, ο «Άνθρωπος Ελέφαντας» είναι μια από τις δυνατότερες μελέτες στην ουσία της ανθρώπινης υπόστασης και των παθηματων της.
Φυσικά, επίκεντρο είναι ο ίδιος ο Merrick και η ζωή του. Ένας ερμηνευτικός άθλος από τον John Hurt ο οποίος, πίσω από το βαρύ μακιγιάζ (απόλυτα πειστικό από τον μαιτρ του είδους Christopher Tucker), αποδίδει κάθε λεπτομέρεια και πτυχή ενός βασανισμένου χαρακτήρα, ενός ανθρώπου που καταφέρνει να επιβιώσει παρά τα όσα έχει να αντιμετωπίσει. Δεν ξέρω ποιό είναι το σημείο που έπεισε την Ακαδημία να του δώσει την υποψηφιότητα, αλλά για μένα είναι η φωνή του. Μια φωνή που κουβαλάει σε κάθε δευτερόλεπτο την απόγνωση, τον πόνο, το βάσανο και την θλίψη μιας ύπαρξης που κανείς δεν ήθελε να υπάρξει, αλλά παρ’όλα αυτά, υπήρξε.
Δίπλα στον John Hurt, άλλος ένας σπουδαίος ηθοποιός στον ρόλο του γιατρού Treves. Ο Anthony Hopkins κρατάει τις ισορροπίες με θαυμαστή άνεση, ένας χαρακτήρας που, παρά την κοινωνική του θέση, διατηρεί την ανθρωπιά του. Δεν είναι η επιστημονική περιέργεια που τραβάει τον Treves στο δράμα του Merrick, αλλά η ανθρώπινη αλληλεγγύη, το να νοιώθεις τα προβλήματα του άλλου σα να είναι δικά σου. Ξέρει ότι οι προσπάθειές του είναι μάταιες, σε έναν κόσμο που έχει μάθει να εξοστρακίζει αυτό που δεν καταλαβαίνει, αλλά συνεχίζει να προσπαθεί.

Ο Joseph Merrick πέθανε σε ηλικία 27 ετών, στις 11 Απριλίου του 1890. Κάποιοι θα μπορούσαν να πούνε οτι λυτρώθηκε από τα βάσανά του. Κάποιοι άλλοι μπορεί να αισθάνθηκαν ανακούφιση – απάνθρωπο αλλά απόλυτα κατανοητό. Και κάποιοι μπορεί να μην ενδιαφέρθηκαν καθόλου. Στην σύντομη ζωή του, ο Joseph Merrick κατάφερε να δώσει ένα μάθημα σε όλους, σε όποια κατηγορία από τις τρεις και να ανήκουν: ότι υπάρχει ανθρώπινη αξιοπρέπεια, και με αυτή πρέπει να προσπαθήσεις να ζεις. Ακόμη κι αν όλοι οι άλλοι κάνουν τα πάντα για να αποτύχεις.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: