Joyeux Noël

Το βράδυ της 24ης Δεκεμβρίου του 1914, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος μετράει ήδη πέντε μήνες «ζωής», χιλιάδες νεκρούς εκατέρωθεν και το Μέτωπο της Γαλλίας να έχει ακινητοποιηθεί πλήρως, με τα αντίπαλα στρατόπεδα να βρίσκονται μόλις μερικά μέτρα το ένα από το άλλο και ανήμπορα να κάνουν έστω ένα βήμα μπρος ή πίσω. Στα μετόπισθεν, η προπαγάνδα καλά κρατεί (οι Άγγλοι παρουσιάζουν τους «Ούννους» αντιπάλους σαν, κυριολεκτικά, ανθρωποφάγα τέρατα ενώ οι Γερμανοί αποκαλύπτουν τα, φανταστικά ή μη, εγκλήματα των Βρετανών στο ιμπεριαλιστικό μέτωπο) και τα Γενικά Επιτελεία διεξάγουν τον δικό τους πόλεμο, μετακινόντας λόχους και ταξιαρχίες στους χάρτες τους και δίνοντας εντολές σε στρατιώτες οι οποίοι, παρά τις προτροπές – ή και τις απειλές – για υψηλό φρόνημα, το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να προσπαθούν να γλιτώσουν από τα κρυοπαγήματα. Σ’αυτό το χαοτικό κλίμα αβεβαιότητας, συμβαίνει το, για πολλούς, αναπόφευκτο. Η στρατιωτική πειθαρχία πάει περίπατο, η στεντόρεια φωνή των λοχαγών μετατρέπεται σε ψίθυρο που χάνεται στον παγωμένο αέρα και ο κάθε στρατιώτης μετατρέπεται σε αυτό που πάντα ήταν πριν τον πόλεμο: σε έναν απλό, καθημερινό άνθρωπο.
Όταν νυχτώνει η 24η Δεκεμβρίου, από τα γερμανικά χαρακώματα αρχίζει να υψώνεται μια μελωδία, ένα βραχνό τραγούδι που, προς μεγάλη έκπληξη των Άγγλων στρατιωτών απέναντι, είναι γνώριμο. «Stille Nacht, heilige Nacht…» τραγουδούν οι Γερμανοί, και οι Άγγλοι, αν και δεν καταλαβαίνουν τα λόγια, αυθόρμητα, τους συνοδεύουν στην δική τους γλώσσα: «Silent night, holy night…». Ξάφνου, ένας Γερμανός κάνει την εμφάνισή του πίσω από τα χαρακώματα. Αν και οι εντολές είναι σαφείς («Πυροβολήστε τον εχθρό όταν τον δείτε»), κανείς δεν πυροβολεί. Ο Γερμανός δεν κρατάει τουφέκι. Κρατάει ένα κλαδί πεύκου, στολισμένο με μικρά κεριά. Ένα Χριστουγεννιάτικο Δέντρο.

Την ιστορική, πια, Ανακωχή των Χριστουγέννων, πραγματεύεται η ταινία, έτσι όπως την έζησαν έξι κύριοι χαρακτήρες: ο Gordon, Υπολοχαγός του Τάγματος των Σκωτσέζων Τυφεκιοφόρων, ο Audebert, Υπολοχαγός Πεζικού του Γαλλικού Στρατού και ο Horstmayer, τρίτος Υπολοχαγός της ιστορίας μας, του Γερμανικού Στρατού αυτός. Μαζί τους, ο ιερέας Palmer, που βρίσκεται στο μέτωπο σαν τραυματιοφορέας και ένα ζευγάρι τενόρων, αστέρων της όπερας, ο Γερμανός Nikolaus Sprink και η Δανέζα γυναίκα του Anna Sorensen. Μέσα στην τρέλα και τον παραλογισμό του πολέμου, και οι έξι θα έχουν μια εμπειρία που θα περάσει στην Ιστορία σαν μικρό θαύμα: την ανακωχή που αποφάσισαν οι δύο στρατοί για τις ημέρες των Χριστουγέννων, αντίθετα από τις εντολές των Στρατηγών τους και τις λιγοστές στιγμές ειρήνης που το Πνεύμα των Χριστουγέννων κατάφερε να φέρει εν μέσω ενός πολέμου ο οποίος ήταν αναπόφευκτος.

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν τυγχάνει της προσοχής που απολαμβάνει ο απόγονός του, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Οι λόγοι είναι πολλοί. Τα γεγονότα του δεν έχουν καταγραφεί οπτικά – υπάρχουν ελάχιστα φιλμς της εποχής και, σχεδόν όλα ανήκουν σε προπαγανδιστικό υλικό – , οι αυτόπτες μάρτυρες είναι σχεδόν όλοι νεκροί και βασιζόμαστε στα γράμματά τους, στους απόγονούς τους, ή στις ελάχιστες φορές που οι μαρτυρίες τους καταγράφηκαν σε φιλμ δεκαετίες μετά.
Ένας ακόμα λόγος είναι η έκτασή του. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, στην ουσία, ποτέ δεν ήταν «Παγκόσμιος». Ήταν, ως επί το πλείστον, Ευρωπαϊκός, με την Βρετανική Αυτοκρατορία, την Γαλλία και την Ρωσία από την μια πλευρά, και την Γερμανία, την Αυστρο-Ουγγαρία και την Οθωμανική Αυτοκρατορία από την άλλη. Ο λόγος που χαρακτηρίστηκε «Παγκόσμιος» ήταν οι δύο μεγάλες αυτοκρατορίες που ενεπλάκησαν, η Βρετανική και η Οθωμανική. Αναμενόμενα, κουβάλησαν και τους υποτελείς τους, στρατιώτες από την Αυστραλία, τον Καναδά, και την Ανατολική Ροδεσία οι μεν, από την Μέση Ανατολή και την Σαουδική Αραβία οι δε.
Όλα αυτά δεν εμπόδισαν τον Κινηματογράφο να ασχοληθεί μαζί του. Από το «Gallipoli» του 1981, με έναν αμούστακο, τότε, Mel Gibson, μέχρι το ολόφρεσκο «War Horse» του Stephen Spielberg, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος διεκδικεί τον δικό του μερτικό στο σελλυλόιντ. Το «Joyeux Noel» είναι η προσφορά του Christian Carion στην θεματική. Ο Γάλλος σεναριογράφος και σκηνοθέτης δεν έχει το πλούσιο βιογραφικό ενός Spielberg ή ενός Weir, αλλά τα καταφέρνει μια χαρά στο να μεταδώσει το πραγματικό μήνυμα, τόσο της ταινίας, όσο και του πραγματικού γεγονότος από το οποίο εμπνεύστηκε: την σπίθα της λογικής και της ανθρωπιάς εν μέσω του παραλογισμού ενός πολέμου. Κάποιοι μελοδραματισμοί δεν αποφεύγονται – εξάλλου η ιστορία προσφέρεται για κάτι τέτοιο – αλλά, σαν θεατές, αποζημιωνόμαστε στο έπακρο από το σφιχτό καδράρισμα, τις θαυμάσιες εικόνες και την ανάπτυξη των χαρακτήρων.
Στην πρωταγωνιστική ομάδα, έχουμε να κάνουμε με ένα ensemble cast στο οποίο κανείς δεν διεκδικεί τον πρώτο ρόλο. Ο Benno Fürmann έχει τον ρόλο του τενόρου Nikolaus Sprink, o Guillaume Canet του «Vidocq» υποδύεται τον Υπολοχαγό Auderet, ενώ ο διεθνής Daniel Bruhl είναι ο Γερμανός Horstmayer. Το βλέμμα τραβάει η «παλιά καραβάνα» Gary Lewis στον ρόλο του πάτερ Palmer, ενώ μοναδική ερμηνευτική παρασπονδία της ταινίας είναι η άχρωμη και ανάλατη Diane Kruger, η οποία φαίνεται ότι τα καταφέρνει πολύ καλύτερα έναν…πόλεμο παραπέρα («Inglorious Basterds»).

Η Ανακωχή των Χριστουγέννων είναι ένα πραγματικό γεγονός, το οποίο έλαβε χώρα στην διάρκεια των πρώτων μηνών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν μια σειρά από ανακωχές οι οποίες αποφασίστηκαν αυθόρμητα σε πολλά σημεία του Γαλλικού Μετώπου, από την νύχτα της Παραμονής των Χριστουγέννων εως και δεκαπέντε μέρες μετά. Ήταν μια κίνηση με περισσότερο συμβολική σημασία: έδειξε την ανθρώπινη πλευρά των στρατιωτών, οι οποίοι, άθελά τους, μπλέχτηκαν σε μια αιματηρή σύγκρουση χωρίς φανερό λόγο, χωρίς φανερό σκοπό και χωρίς σαφή ιδεολογία. Κινήσεις για παρόμοιες ανακωχές έγιναν και τον επόμενο χρόνο, χωρίς όμως την ίδια θέρμη και τον ίδιο ενθουσιασμό. Και μετά ήρθε 1916, το μακελειό του Βερντεν και το αιματοκύλισμα του Σωμ,και κάθε ιδέα για τέτοιου είδους μυνήματα είχε απο καιρό εξαφανιστεί. Το αποτέλεσμα όμως έμεινε στην Ιστορία ως μια από τις ελάχιστες φωτεινές στιγμές μέσα στο κατάμαυρο των πρώτων δεκαετιών του αιώνα.
Σήμερα,μαθαίνουμε για τις στιγμές αυτές μέσα από τον Κινηματογράφο. Μέσα από ταινίες σαν το «Joyeux Noel» το μήνυμα εκείνης της νύχτας αντηχεί ως τις μέρες μας: ακόμα και τώρα, ακόμα και για τους αθεράπευτα πραγματιστές, ακόμα και μέσα από την εμπρευματοποίηση του σύγχρονου κόσμου, κάτι μπορεί να συμβεί το οποίο θα μπορούσε κάλλιστα να ονομαστεί «θαύμα».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: