Die Welle

Αν κάποιος προσπαθήσει να ταξινομήσει τα γεγονότα της παγκόσμιας Ιστορίας με σειρά σπουδαιότητας, δύσκολα θα αντισταθεί στο να τοποθετήσει τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στις πρώτες θέσεις, αν όχι στην κορυφή. Δεν είναι τόσο το ότι πρόκειται για ένα γεγονός σχετικά πρόσφατο, και άρα ακόμη νωπό στην συλλογική μνήμη. Δεν είναι ούτε η απόλυτη δυναμική του, που παρέσυρε πραγματικά ολόκληρο τον κόσμο και όχι μόνο διαμόρφωσε πολιτικές  και κοινωνικές καταστάσεις, αλλά και άλλαξε ανεπανόρθωτα τον ίδιο τον χαρακτήρα της ανθρωπότητας. Είναι κυρίως τα ερωτήματα τα οποία δημιούργησε, τα οποία, ακόμα και σήμερα, μετά από δεκαετίες αναλύσεων και συζητήσεων, δεν έχουν απαντηθεί ικανοποιητικά. Πως κατάφερε ένας άνθρωπος να παρασύρει ολόκληρο τον κόσμο στην ψυχοπάθεια του; Τι πήγε τόσο στραβά και τόσο γρήγορα; Και το κυριότερο, ίσως, απ’όλα: πως κατάφερε ένας ολόκληρος λαός ( ο Γερμανικός, εν προκειμένω) να εξαπατηθεί τόσο εύκολα και ολοκληρωτικά;
Αυτό το τελευταίο ερώτημα είναι αυτό που πονάει περισσότερο, όχι μόνο τους Γερμανούς αλλά κι εμάς τους υπόλοιπους. Η αντίδραση των ίδιων των Γερμανών μετά το τέλος του πολέμου ήταν η άρνηση: για σχεδόν έξι δεκαετίες, ο Ναζισμός, ο Χίτλερ, η απολυταρχία και ολοκληρωτισμός, αποτελούσαν θέμα ταμπού όχι μόνο γι αυτούς που έζησαν τα γεγονότα, αλλά και για τις επόμενες γενιές. Η υπόλοιπη ανθρωπότητα φρόντισε να επαναπαυτεί στην σιγουριά του ανθρωπισμού και των δημοκρατικών ιδεών – κανείς σήμερα δεν πιστεύει ότι κάτι τέτοιο πρόκειται ή μπορεί να επαναληφθεί, όσο εύκολο κι αν είναι και όσο κι αν η Ιστορία έχει τον δικό της απάνθρωπο και αδυσώπητο τρόπο να επαναλαμβάνεται. Οι νέες γενιές μεγαλώνουν σ’αυτό το κοινωνικοπολιτικό κλίμα και τείνουν να αντιμετωπίζουν τις επαναλήψεις της Ιστορίας σαν παρεκκλίσεις, διαλείμματα σε ένα καθιερωμένο Ιστορικό συνεχές που βασίζεται πια στις αρχές του ανθρωπισμού και της ισονομίας – από την δικτατορία του Φράνκο στην Ισπανία ως την δική μας χούντα των Συνταγματαρχών. Εκεί ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος: αγνοούν (ή μήπως επιλέγουν να αγνοούν;) την βάση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, την Αρχή του, τον θεμέλιο λίθο, που συνοψίζεται σε μια και μόνη φράση: οι άνθρωποι χειραγωγούνται εύκολα.
Μέσα από την δύναμη του παραδείγματος, ο καθηγητής Ιστορίας Ron Jones, στις πρώτες εβδομάδες του Απριλίου του 1967, στο Γυμνάσιο Cubberley του Palo Alto, προσπάθησε να διδάξει στους μαθητές του ακριβώς αυτό: πόσο εύκολο είναι να χειραγωγήσεις έναν πληθυσμό. Το πείραμα ονομάστηκε «Το Τρίτο Κύμα» και άρχισε με την επιβολή, απλών στην αρχή, όλο και πιο σύνθετων στην συνέχεια, κανόνων που βασίζονταν σε τέσσερις αρχές: πειθαρχία, συλλογικότητα, δράση και υπερηφάνεια. Για όσους δεν έχουν την υπομονή να διαβάσουν τα σχετικά άρθρα, απλώς να πούμε ότι το πείραμα ξέφυγε από τον έλεγχο του καθηγητή μετά από τέσσερις ημέρες, και τερματίστηκε. Δύο χρόνια μετά, ο Ron Jones απολύθηκε από το Γυμνάσιο.

Η ταινία «Die Welle» («Το Κύμα») βασίζεται σ’αυτό το πείραμα και το τοποθετεί στην σημερινή εποχή. Κεντρικός χαρακτήρας είναι ο καθηγητής Ιστορίας Rainer Wenger. Όλα ξεκινούν από μια συζήτηση με τους μαθητές του, σχετικά με το αν μια δικτατορία μπορεί να επιβληθεί στην σημερινή Γερμανία. Οι μαθητές, τρίτη γενιά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν το πιστεύουν. Ο ίδιος το πιστεύει. Το πείραμα που ξεκινά έχει σκοπό να τους διδάξει την βασική αιτία του πολέμου, την χειραγώγηση των μαζών. Δυστυχώς, δεν μπορεί να υπολογίσει τις συνέπειες του πειράματος, μια εκ των οποίων είναι ότι, μέσα από την χειραγώγηση των μαθητών του, χειραγωγείται και ο ίδιος – από τον ίδιο του τον εαυτό.

Για πρώτη φορά θα επιλέξω να μην αναλύσω το τεχνικό κομμάτι της ταινίας. Ο λόγος είναι απλός: δεν έχει και τόση σημασία. Η ταινία δεν θέλει να μιλήσει για τον σκηνοθέτη, τον ηθοποιό ή τον σεναριογράφο. Θέλει να μιλήσει για εμάς τους ίδιους, τον ίδιο τον θεατή, τις ιδέες του και την συμπεριφορά που απορρέει από αυτές. Πέρα από την δραματοποίηση των γεγονότων, πέρα από τις διαφορές που υπάρχουν σε σχέση με τα πραγματικά γεγονότα, αυτό που έχει σημασία είναι το μάθημα της ταινίας, και το ερώτημα που θέτει στο βάθος της: πόσο πραγματικά ελεύθεροι είμαστε;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: